Şemalar
Çocukluk ve ergenlikte, temel ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında oluşan derin inanç ve duygu kalıplarıdır. "Terk edilirim", "yeterince iyi değilim", "ihtiyaçlarım önemli değil" gibi hisler çoğu zaman bir şemanın sesidir.
Şema Terapi
Neden hep aynı şey oluyor?
Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından geliştirilen; bilişsel, davranışçı, bağlanma ve deneyimsel yaklaşımları bir araya getiren bütüncül bir psikoterapi modelidir. Bugün tekrar eden zorlukların, erken dönemde karşılanmamış ihtiyaçlardan doğan kalıplarla ilişkisini anlamaya odaklanır.
Başa çıkma biçimleri
Şemanın acısıyla baş etmek için teslim olur, kaçınır ya da aşırı telafi ederiz. Bu yollar kısa vadede korur; uzun vadede ise şemayı güçlendirir ve aynı döngüyü yeniden üretir.
Modlar
Bir anda hangi "parçamızın" öne çıktığını anlatır: incinmiş çocuk, eleştiren iç ses, mesafeli korunma... Terapide bu modları tanır ve sağlıklı yetişkin tarafı güçlendiririz.
Temel ihtiyaçlar
Şemalar nereden gelir?
Her çocuğun bazı temel duygusal ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında, çocuk dünyayı ve kendini anlamlandırmak için şemalar geliştirir. Şemalar o dönemde bir tür korumadır; yetişkinlikte ise artık işe yaramayan, ama hâlâ bizi yöneten kalıplara dönüşür.
- Güvenli bağlanma, sevilme ve kabul görme
- Özerklik, yeterlilik ve kimlik duygusu
- İhtiyaç ve duyguları özgürce ifade edebilme
- Kendiliğindenlik ve oyun
- Gerçekçi sınırlar ve öz-denetim
Süreç
Terapide ne yaparız?
Tanımak. İlk aşamada, yaşam öykünüz ve bugünkü zorluklarınız üzerinden hangi şemaların ve başa çıkma biçimlerinin öne çıktığını birlikte anlarız. Bu aşamada bazı ölçeklerden de yararlanabiliriz.
Duyguyla çalışmak. Şemalar sadece düşünce değil, derin duygu kalıplarıdır. Bu yüzden konuşmanın yanı sıra imgeleme ve sandalye çalışması gibi deneyimsel tekniklerle, şemanın kaynağındaki duyguya ulaşır ve ona bugünden yeni bir cevap veririz.
Sağlıklı yetişkini güçlendirmek. Amaç, şemayı "silmek" değil; onun sesini tanıyıp ihtiyaçlarınızı sağlıklı yollarla karşılayabilen tarafınızı büyütmektir. Terapi ilişkisi de bu süreçte güvenli bir deneyim alanı olur.
Şema Terapi, yerleşmiş kalıplarla çalıştığı için genellikle orta-uzun vadeli bir süreçtir. Süre kişiden kişiye değişir ve birlikte, açıkça konuşulur.
Kimler için uygun olabilir?
- Farklı ilişkilerde benzer sonuçlara varıyorsanız
- "Neden hep böyle oluyor?" sorusu sık aklınıza geliyorsa
- Daha önce kısa süreli yaklaşımlar denediyseniz ama değişim kalıcı olmadıysa
- Kendinize yönelik sert bir iç sesle yaşıyorsanız
- Zorlayıcı duyguların köklerini anlamak istiyorsanız